Leon van Kalmthout weet wat de Maas geeft én vraagt

De Maas als hulpmiddel en risico

Leon groeide op in Kerkrade, ver van de Maas. In 1999 begon hij daar als vrijwillig brandweerman. Via verschillende kazernes en functies kwam hij in 2020 terecht in Maastricht. Naast kazernechef is hij hoofdofficier van dienst.

Door zijn werk leerde hij de Maas steeds beter kennen. De Maas is voor de brandweer een belangrijke bondgenoot maar ook een risicobron. Zo is het water uit de Maas soms onmisbaar voor het blussen van branden. Op andere momenten moet de brandweer juist iemand uit het water redden. Door de sterke stroming en de snel veranderende omstandigheden is dat geen eenvoudige taak. Ook bij hoogwater helpt de brandweer onder andere met evacuaties en het beschermen van kwetsbare locaties, zoals ziekenhuizen. Die afwisseling maakt werken met de Maas volgens Leon bijzonder uitdagend. “De rivier is nooit alleen een risico of alleen een hulpmiddel. De situatie kan snel veranderen en vraagt telkens om een andere aanpak.”

“De Maas heeft verschillende gezichten. Soms vriendelijk en rustig, maar soms ook woest en krachtig.”

Wanneer elke minuut telt op de Maas

Volgens Leon is de bereikbaarheid rond de Maas een belangrijke uitdaging. “Er zijn maar een paar plekken waar we de rivier snel kunnen oversteken. Druk verkeer en werkzaamheden kunnen ons dan kostbare tijd kosten.”

Maar ook als de brandweer eenmaal op het water is, zijn er risico’s. Vooral de stroming kan voor lastige situaties zorgen. “Rond de stuw bij Borgharen en bij de ingang van het Julianakanaal kan de stroming sterk zijn. Zelfs voor ervaren schippers is het daar moeilijk sturen. Ook bij de pijlers van de Sint Servaasbrug kan het water flink kolken.”

Juist daarom is het belangrijk dat de brandweer snel en veilig over het water kan bewegen. Bij reddingsacties gebruikt de brandweer daarom onder andere een waterscooter. Daarbij liet de brandweer zich inspireren door de Reddingsbrigade aan de kust. Als eerste brandweer in Nederland zetten zij zo’n waterscooter in voor reddingsacties op een rivier. Zo blijft de brandweer haar werkwijze en middelen aanpassen aan de omstandigheden op het water van de Maas.

Veiligheid vraagt om ruimte voor de Maas

Leon verwacht dat extreem weer steeds meer invloed krijgt op het werk van de brandweer. Het waterpeil van de Maas kan in korte tijd sterk veranderen, waarbij de brandweer mensen in veiligheid moet brengen. Ook vormt hoogwater een uitdaging tijdens reddingsacties op de Maas. “Bij hoogwater voert de Maas bijvoorbeeld afval, takken en boomstammen mee. Deze obstakels maken reddingsacties moeilijker en gevaarlijker.” Ook voor de scheepvaart kan dat problemen opleveren.

Maar niet alleen hoogwater vraagt om aandacht. “In droge periodes kan de doorstroming ook sterk afnemen. Het warme stilstaande water kan leiden tot blauwalg, wat gevolgen heeft voor de recreatie op of in het water en voor planten en dieren in en rond de Maas.”

Volgens Leon is het daarom belangrijk om niet alleen naar één plek of één probleem te kijken. De rivier heeft ruimte nodig om grote hoeveelheden water op te vangen. “Meer ruimte voor de Maas kan bijvoorbeeld helpen om de gevolgen van hoogwater te beperken. Maar zulke aanpassingen moeten altijd samengaan met aandacht voor de veiligheid.” Hulpdiensten moeten het gebied ook in de toekomst goed en snel kunnen bereiken. Binnen het project Zuidelijk Maasdal worden de Veiligheidsregio Zuid en Brandweerkazerne Maastricht Noord daarom betrokken bij de planvorming, zodat veiligheid en bereikbaarheid vanaf het begin worden meegenomen.

Daarbij speelt ook samenwerking over de grens een belangrijke rol. “De Maas stopt niet bij de landsgrens.” Wat stroomopwaarts gebeurt, kan ook gevolgen hebben voor Maastricht en de rest van Zuid-Limburg. Daarom zijn goede afspraken met hulpdiensten en andere betrokken partijen in Nederland en België belangrijk. Volgens Leon horen klimaat, ruimte voor de rivier, veiligheid en bereikbaarheid daarom bij elkaar. “Meer ruimte voor de Maas betekent ook nadenken over veiligheid en bereikbaarheid.”