Hoe zorgen we voor veilige scheepvaart op de Maas?
De Maas is een belangrijke Europese vaarroute voor het goederenvervoer. Dagelijks maken grote binnenvaartschepen gebruik van de Maasroute. Maar veilig varen is niet altijd vanzelfsprekend. Hoge stroomsnelheden, beperkte ruimte en verschillen in stroming zorgen op sommige plekken voor uitdagingen. Wat betekent dat voor schippers? En voor de veiligheid op de rivier? In deze animatievideo leggen we uit hoe de scheepvaart op de Maas werkt en waar de belangrijkste knelpunten liggen.
Uitgeschreven tekst
Hoe zorgen we voor veilige scheepvaart op de Maas? De Maasroute is een belangrijke Europese vaarweg voor het goederenvervoer. Een veilige en goed bevaarbare Maas is van economisch belang voor Nederland. De Maas in Maastricht is onder andere een belangrijk onderdeel van de vaarverbinding tussen Parijs en het Ruhrgebied en een verbinding tussen de zeehavens van Rotterdam en Antwerpen en de binnenhavens van Maastricht, Stein, Born en Venlo. (Op een kaart van West-Europa wordt de vaarroute weergegeven. De route verbindt de zeehavens van Rotterdam en Antwerpen via de Maas met de binnenhavens en het Ruhrgebied.) De beroepsvaart vaart dwars door Maastricht. Vanaf de sluis van Ternaaien in het zuiden, over de Maas, door het Scheepvaartkanaal en via het Julianakanaal naar het noorden. (Een kaart van Maastricht en omgeving toont de vaarroute door de stad. Ook de ligging van het Albertkanaal is aangegeven.) Scheepvaart is een duurzame vorm van mobiliteit. Het Rijk en de provincie Limburg streven naar meer vrachtvervoer over water en minder over de weg. Hiervoor is de Maasroute geschikt gemaakt voor grote binnenvaartschepen van Vb-klasse. Dit zijn schepen van ongeveer 190 meter lang, ruim 11 meter breed en 3,5 meter diep. Het schip vervoert evenveel vracht als 220 vrachtwagens. Rondom Maastricht is hiervoor een nieuwe sluis in Ternaaien gebouwd, de Keersluis Limmel vernieuwd en het Julianakanaal bij Itteren verbreed. Bij een lage of normale Maasafvoer kunnen schepen veilig door Maastricht varen. Bij hoge waterafvoeren stroomt het water harder door Maastricht. Bij hoogwater moet Keersluis Limmel dicht om te voorkomen dat het Julianakanaal overstroomt. De Maas in Maastricht is dan voor alle schepen gesloten en schepen wachten bij de sluis Ternaaien of op het Julianakanaal. Dit komt gemiddeld eens in de drie jaar voor. Het is de opgave om ervoor te zorgen dat grote schepen veilig kunnen blijven varen totdat de Keersluis Limmel dichtgaat en ze dus niet meer hoeven te wachten. De belangrijkste knelpunten voor de scheepvaart bij hogere waterafvoeren zijn de passage van de bruggen in Maastricht en de invaart van het Julianakanaal vanaf de Maas. Tussen de Sint Servaasbrug en de Wilhelminabrug ligt het Scheepvaartkanaal. Dit is te smal voor twee binnenvaartschepen om elkaar te passeren en daarom moeten schepen op elkaar wachten. Door de opstuwende werking van de Sint Servaasbrug wordt de doorstroming van water gehinderd en stijgt het waterpeil. Dit zorgt voor een sterke stroming in het Scheepvaartkanaal. Een schip dat met de stroom mee vaart, kan moeilijk stoppen en moet daarom voorrang krijgen. We onderzoeken of de stroming in het Scheepvaartkanaal verminderd kan worden. Ook wordt gekeken naar het verbreden van het Scheepvaartkanaal en het verbeteren van de informatievoorziening voor schippers. Ook de invaart van het Julianakanaal is een knelpunt. Door de hoge stroomsnelheid in de Maas moeten schepen bij Borgharen extra snelheid maken, tot 18 km/u, om rechtdoor het Julianakanaal in te varen. (Een bovenaanzicht van de Maas bij Borgharen toont de ligging van de stuw en de invaart van het Julianakanaal.) Omdat het Julianakanaal smaller en ondieper is dan de Maas, leidt dit tot hoge watersnelheden rond het schip, waardoor het squat-effect kan ontstaan. Hierbij wordt een schip dieper het water in gezogen en duikt de neus omlaag door de vertraging. Dat heeft gevolgen voor de bestuurbaarheid van het schip. Dit kan verbeterd worden door een geleidelijkere overgang van de Maas naar het Julianakanaal. Bijvoorbeeld door het verbreden en verdiepen van het Julianakanaal tussen de Maas en de Keersluis Limmel. Binnen het Zuidelijk Maasdal kijken we welk pakket van maatregelen nodig is om grote schepen ook bij hogere afvoeren veilig te kunnen laten varen. (Het eindbeeld toont het logo van Zuidelijk Maasdal en de website www.zuidelijkmaasdal.nl. Onderaan staan de logo’s van de samenwerkingspartners: het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Waterschap Limburg, het Hoogwaterbeschermingsprogramma, Provincie Limburg, Gemeente Maastricht, Gemeente Eijsden-Margraten en Sfeervol Meerssen.)
Scheepvaart is een duurzame vorm van mobiliteit. Het Rijk en de provincie Limburg streven naar meer vrachtvervoer over water en minder over de weg. Hiervoor is de Maasroute al geschikt gemaakt voor grote binnenvaartschepen van klasse Vb. Dit zijn schepen van ongeveer 190 meter lang, ruim 11 meter breed en 3,5 meter diep. Het schip vervoert evenveel vracht als 220 vrachtwagens.
Uitdagingen in Maastricht
Vooral bij hogere Maasafvoeren wordt varen door Maastricht lastiger. De hoge stroomsnelheden maken het moeilijker voor grote schepen om veilig te bewegen. Ook de invaart van het Julianakanaal is een aandachtspunt. Daar gaan schepen van de stromende Maas naar het rustige en smallere kanaal. Daarnaast is er op delen van de vaarroute onvoldoende ruimte voor grote schepen om elkaar veilig te ontmoeten. Bijvoorbeeld op het Scheepvaartkanaal tussen de Sint Servaasbrug en de Wilhelminabrug.
Veilig transport over water
Binnen Zuidelijk Maasdal is veilig transport over water een van de opgaven. We onderzoeken daarom hoe we de knelpunten voor de scheepvaart kunnen verminderen. Bijvoorbeeld de stroomsnelheid te verlagen door de vaarweg te verbreden of verdiepen en de informatievoorziening en begeleiding van het scheepvaartverkeer te verbeteren. Binnen Zuidelijk Maasdal onderzoeken we welke maatregelen nodig zijn om grote schepen ook bij hogere afvoeren veilig te kunnen laten varen.